Tarih Metodolojisi Ali Demir 8 Ocak 2018 10:10 Son Güncellme:

Bibliyografik Künye (Fişleme)

Herhangi bir konu üzerine çalışma yapacak olan araştırmacılar, seçtikleri konu ile ilgili her türlü bilgi, belge, kaynak, malzemeye ihtiyaç duyar. Çünkü yapılacak olan çalışmanın tam manasıyla başarılı olması için bu gereklidir. Örnek olarak tarih alanında çalışma yapacak bir araştırmacıyı ele alalım. Araştırmacı çalışmak istediği konu ile ilgili ana kaynaklara (seyahatname, kitap, yıllıklar vs.) ulaşmalı ve buradaki bilgiler ışığında eserine yön vermelidir. Ana kaynaklarına ulaşılmamış, buralardaki bilgiler dikkate alınmamış olarak hazırlanan bir eser, kesinlikle amacına ulaşamaz ve o eser de tarih kitabı sayılamaz. Çünkü tarihçi, tarihi gerçeklere yani kaynaklara göre aktarmak zorundadır.[1] İşte bu sebepten araştırmacının seçtiği konuya bütünüyle hakim olması gerekir. Bunun da yolu yukarıda da bahsettiğimiz gibi konu ile ilgili her türlü materyali bilmekten geçer. İşte tam da burada bibliyografik künye (fişleme) işin içine girer.

Bibliyografik künye, kaynak kimliğinin çıkartılması demektir. Araştırmacı, çalışacağı konu ile ilgili ulaşabildiği ve bildiği tüm kaynakları not etmelidir. Bunlar makale, dergi, gazete, ana kaynak, araştırma eser vs. olabilir. Bu kaynakların sayısı, konuya göre binlerce, milyonlarca olabilir. Kişinin tüm eserleri aklında tutması mümkün değildir. Ayrıca bu eserlerin hepsi kişinin kütüphanesinde bulunmayabilir. Bu sebeple gerekli kaynakları not ederek bir yerde toplar ve listeler. Yani kaynakların kimliğini çıkarır. Bibliyografik fişleme sadece eser kaleme almak için yapılmaz. Kişi ilgi duyduğu konular veya ileride çalışma yapmayı düşündüğü konular için de fişleme işlemi yapabilir. Bu işlem sayesinde ilgi duyduğu konularla ilgili bilgi alabilmek ve kaleme alacağı eser için çok kolay bir şekilde bilgiye ulaşabilir. Peki fişleme işlemi nasıl yapılır? Elbette bu işlemin belli kuralları mevcuttur. Fişlemenin ne olduğundan ve ne işe yaradığından bahsettikten sonra şimdi de nasıl yapılacağını aktaracağız.

Fişleme işlemi, fişleme yapılan malzemeye (kitap, makale ve dergi) göre bazı farklılıklar barındırmaktadır. Bu sebeple birkaç başlık altında incelenir.

Kitap Künyesi

  1. Kitap fişlemesi işlemi genişliği 12,5 cm, yüksekliği 7,5 cm olan kâğıt üzerine uygulanır.
  2. Kitap Künyesi Boyutu
  3. Yazarın soyadı kağıdın sağ üstüne büyük harflerle yazılır. Eserin kapak sayfasında yazarın adı ve soyadı mevcuttur.
  4. Yazarın soyadı ikinci kez fakat bu sefer kağıdın sol başının bir alt satırına yazılır.
  5. Yazarın adı yazılır.
  6. Kitabın adı yazılır. Kitabın adı kapak sayfasında mevcuttur.
  7. Eğer varsa kitabın cilt sayısı (Roma rakamıyla) yazılır. Cilt sayısı kitabın kapak sayfasında veya ilk sayfasında mevcuttur.
  8. Eğer varsa kitabın çevirisini yapan ve derleyen isimleri yazılır. Bunları da kitabın kapak veya ilk sayfasında bulabilirsiniz. Çeviren ve derleyen isimleri parantez içinde yazılır. Örnek: (nşr. …)
  9. Kitabı yayınlayan yayın kuruluşlarının adları yazılır. Kapak sayfasında mevcuttur.
  10. Kitabın baskı sayısı yazılır. Baskı sayısı Roma rakamlarıyla yazılmaz. (Örnek: 2. Baskı) Baskı sayısı kitabın 1. veya 2. sayfasında mevcuttur.
  11. Kitabın basıldığı yer yazılır. Kitabın 1. veya 2. sayfalarında bulabilirsiniz.
  12. Kitabın basıldığı yıl yazılır. Kitabın 1. veya 2. sayfalarında bulabilirsiniz.
  13. Kitabın sayfa aralığı yazılır.
  14. Kitabın içeriğine ait notlar yazılır.
  15. Şahsi düşünce notları yazılır.
  16. Kitabın bulunduğu kütüphane yazılır.

Kitap Künyesi İle İlgili Notlar

  1. Kitabın basıldığı yer ve yıl arasına asla virgül koyulmaz. Örnek: Ankara 2009
  2. “Soyadı” bölümünün altı kesinlikle boş bırakılmalıdır.
  3. Kitap adı ve cilt sayısı arasına kesinlikle virgül koyulmaz. Örnek: Gök-Türkler III
  4. Eserin yazarının soyadı mevcut değilse (soyadı kanunundan önce yazılmış eserler için) yazarın tam adı yazılır. Yani “soyadı, adı” şeklinde fişe yazılmaz. Örnek: İbn-i Haldun
  5. Kitabın sayfa aralığını gösteren “s.” kısaltması kesinlikle küçük harfle yazılır. Ayrıca kitapta konuların başladığı yere kadar olan (giriş, ön söz, içindekiler gibi bölümler) bölüm eğer Roma rakamlarıyla gösterilmişse o da ayrı bir şekilde sayfa aralığı yerine yazılır. Örnek: s. 458 / Örnek: s. 615+XVI
  6. Yukarıda sıralanan maddelerden biri kitapta eksikse veya bulunamadıysa, eksik olan madde atlanır ve bir sonraki madde yazılır. Örnek: Soyadı, Adı, Kitap Adı, -normal sıralamada burada cilt sayısı ve çeviren, derleyen adları yer alır ancak kitap tek ciltten oluşuyorsa ikinci bir cilt olmadığından cilt sayısı yazılmaz. Eğer kitap çeviri değilse veya derleyeni yoksa bu basamakta atlanır ve diğerine geçilir.- Yayınevi şeklinde yapılır.

Kitap Künyesi Örnekleri

Örnek Kitap Künyesi Örnek Kitap Künyesi Örnek Kitap Künyesi

Makale Künyesi

  1. Makale Fişlemesi, makale, dergi, sempozyum kitapları, bildiri gibi kaynaklar için uygulanır.
  2. Makale Fişlemesi işlemi genişliği 12,5 cm, yüksekliği 7,5 cm olan kâğıt üzerine uygulanır.
  3. Makale Künyesi Boyutu
  4. Yazarın soyadı kağıdın sağ üstüne büyük harflerle yazılır. Yazarın adı ve soyadı makalenin ilk sayfasında mevcuttur.
  5. Yazarın soyadı ikinci kez fakat bu sefer kağıdın sol başının bir alt satırına yazılır.
  6. Yazarın adı yazılır.
  7. Makalenin tam adı yazılır. Makale adı “tırnak işareti” içinde ve italik yazı ile yazılır. Makalenin adı, makalenin ilk sayfasında bulunur. Örnek: “Anadolu’da Türk Varlığı”
  8. Eğer varsa çeviren kişinin adı parantez içinde yazılır.
  9. Makalenin yayınlandığı dergi vesairenin tam adı yazılır. Derginin kapak sayfasında ad mevcuttur.
  10. Makalenin yayınladığı derginin cilt sayısı (Roma rakamı ile) yazılır. Kapak sayfasında mevcuttur.
  11. Makalenin yayınladığı derginin sıra sayısı parantez içinde yazılır. Örnek: (S. 7) Kapak sayfasında mevcuttur. Eğer derginin cilt sayısı varsa sıra sayısı gösterilmez.
  12. Makalenin sunulduğu tarih “ay-yıl” şeklinde ve parantez içinde yazılır. Yayınlandığı dergide hep bulunmayabilir. Böyle bir durumda bu adım atlanır ve diğer adıma geçilir. Ör. (22 Eylül-2 Ekim 2011)
  13. Makalenin yayınladığı dergiyi yayınlayan kuruluşun adı yazılır. Derginin kapak sayfasında mevcuttur.
  14. Makalenin basıldığı yer-yıl yazılır.
  15. Derginin içindeki makalenin başladığı ve bittiği sayfa aralığı yazılır. Örnek: s. 224-246

Makale Künyesi İle İlgili Notlar

  1. Derginin sıra sayısını belirten “S.” büyük harfle ve parantez içinde yazılır.
  2. Yaygın olarak bilinen yayınların ve kuruluşların adları kısaltılarak yazılır. Örnek: İslam Ansiklopedisi – İ/A şeklinde kısaltılır.
  3. Kitabın basıldığı yer ve yıl arasına asla virgül koyulmaz. Örnek: Ankara 2009
  4. “Soyadı” bölümünün altı kesinlikle boş bırakılmalıdır.
  5. Kitap adı ve cilt sayısı arasına kesinlikle virgül koyulmaz. Örnek: Belleten XXVI
  6. Makalenin sunulduğu tarihten kasıt şudur; herhangi bir sempozyum, konferans gibi organizasyonlarda konuşmacılar uzman oldukları alanlarda sunum yaparlar. İşte bu sempozyum vs. gibi organizasyonlarda yapılan konuşmalar (konuşmacıların yaptığı konuşmalar) daha sonra bir kitap, dergi olarak basılabilir. Yani makalenin sunulduğu tarihle yayınlandığı tarih farklı olabilir. Bu sebeple iki farklı tarihte verilmelidir. Yapılan işlem araştırmacının esere daha kolay ulaşmasını sağlar.
  7. Yukarıda sıralanan maddelerden biri makalede ve yayınladığı dergide eksikse veya bulunamadıysa, eksik olan madde atlanır ve bir sonraki madde yazılır. Örnek: Soyadı, adı, makale adı, çeviren, derleyen adları, derginin tam adı, cilt sayısı, sıra sayısı, -normal sıraya göre buraya makalenin sunulduğu tarih yazılır fakat yoksa bu basamakta atlanır ve diğerine geçilir.- Yayınevi… şeklinde yazılır.

Makale Künyesi Örnekleri

Örnek Makale Künyesi Örnek Makale Künyesi

Bilgi Fişi

Bilgi fişi, çalışma yapılacak konu ile ilgili okunan eserlerdeki önemli bilgilerin not edilmesidir. Böylece araştırmacı, yapıtını kaleme alma sürecini hızlandırır ve gerekli bilgilere kolayca ulaşır. Bilgi fişi şu şekilde hazırlanır:

  1. Bilgi Fişlemesi işlemi genişliği 18 cm, yüksekliği 24 cm olan kâğıt üzerine uygulanır.
  2. Bilgi Künye Boyutu
  3. Eserin tam künyesi kâğıdın sağ üst köşesine yazılır. Eğer eserden alınacak bilgi fazla ise yine bu eser için hazırlanacak bilgi fişlerine bir kısaltma belirlenir ve diğerlerinin sağ üst köşelerine bu kısaltma yazılır.
  4. Eserdeki bilgi kâğıda aynen aktarılıyorsa “” içinde gösterilir. Eğer özetlenecekse herhangi bir işarete gerek yoktur.
  5. Metnin içerisinde yanlış yazılmış yere veya not bırakılmak istenen yere [sic.][2] şeklinde parantez açılıp içine gerekli bilgiler yazılır. (Örnek: … gelnişti. [sic. gelmişti.])
  6. Aynı sayfa içinde satır atlanacaksa atlanan satır kadar nokta işareti (eğer 3 satır veya daha az atlanırsa “..” nokta, 3’den fazla satır atlanacaksa “….” koyulur.
  7. Aynı bilgi fişi içinde sayfa atlanmışsa (Örnek: Herhangi bir eserin 144. sayfasından gerekli bilgi alınır daha sonra 150. sayfasından gerekli bilgi alınır.) atlanan sayfa kadar “/ ” işareti konulur.

Bilgi Fişi İle İlgili Notlar

  1. Bilgi fişi kağıtlarının boyutları hep aynı olmalıdır. Aksi takdirde bazı fişler kaybolabilir.
  2. Çıkarılan bilgi fişleri belli bir klasörde saklanmalıdır. Bu işlem hem fişlerin düzenli olmasını hem de daha hızlı ulaşılabilir olmasını sağlar.
  3. Bilgi fişi kağıtlarının arka yüzü kullanılmamalıdır.

Bilgi Fişi Örnekleri

Örnek Bilgi Künyesi Örnek Bilgi Künyesi

Sonuç olarak, yapılan bu işlem herhangi bir konu ile ilgili eserlerin künyelerinin bir araya toplanarak kişinin bunlara her an ulaşabilmesine olanak sağlamaktadır.

Dipnot
  1. Konu ile ilgili detaylı bilgi için “Tarihi Yazarken Ahlakın Önemi” ve “Tarih ile ahlâk Arasındaki İlişki” başlıklı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
  2. Sic, “böyle” veya “bu şekilde” ve uzun hali ile (“sic erat scriptum”) “böylece yazılmış” anlamına gelen Latince bir sözcük. Yazımda genellikle köşeli parantez içinde eğik yazı ile [sic] şeklinde gösterilir ve kendisinden önce gelen kelimenin, deyimin ya da imlâ işaretinin okunan metinde hatalı yazılmadığını; orijinal metne sadık kalındığını belirtir.
Paylaş:
Yorumlar Bu içerikle ilgili fikirlerini hemen diğer kullanıcılarla paylaş.

  • Oltan Acar Kaya
    1 Ocak 2019 10:10

    Bilgi fişi hazırlarken nelere dikkat ederiz ve hazırlık safhaları nelerdir?

    • Ali Demir
      17 Ocak 2019 10:10

      Sayın Oltan Acar Kaya, sitemizi ziyaret ettiğiniz ve değerli fikirlerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkür ederiz. İsteğiniz üzere bilgi fişi ile ilgili bilgiler en kısa süre içerisinde yazıya eklenecektir. Teşekkür eder, iyi günler dileriz.

  • Sider Melek Kara
    24 Mart 2019 01:51

    Faydalandım çok teşekkür ederim. Emeğinize sağlık.

    • Ali Demir
      24 Mart 2019 02:21

      Sayın Sider Melek Kara, sitemizi ziyaret ettiğiniz ve değerli fikirlerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkür ederiz.

  • Ayşenur Kocas
    7 Mayıs 2019 13:29

    Eser fişi hazırlarken İslam Ansiklopedisi nasıl gösterilir?

    • Ali Demir
      17 Haziran 2019 03:03

      Sayın Ayşenur Kocas, fişlemelerde bilinen yayınlar genellikle kısaltılmış olarak gösterilir. İslâm Ansiklopedisi’nin fişlemedeki kısaltması “İA” şeklindedir.

  • Şanslı Hissediyorum